Kilitli plak vida sisteminde vidanın başı, plaktaki yivli deliğe vidalanarak plağa kilitlenir. Plak ile vidalar sabit açılı tek bir yapı gibi davranır ve plağın kemiğe bastırılması gerekmez. Bu yazıda plakların işlevlerini, kilitli ve konvansiyonel plak farkını, vida tiplerini ve set hazırlığında dikkat edilen noktaları özetledik.
Plak ve vida osteosentezi neden kullanılır?
Plak ve vida sistemleri, kırık parçalarını iyileşme boyunca doğru konumda tutmak için kullanılır. Eklem içi kırıklar, metafizer kırıklar ve bazı cisim kırıkları bu yöntemle tespit edilir. Hangi kırıkta plak, hangisinde intramedüller çivi ya da eksternal fiksatör kullanılacağı kırığın yeri, tipi ve yumuşak doku durumuna göre cerrah tarafından belirlenir.
Plakların işlevleri
AO Foundation’ın cerrahi referansı, plakları kırıkta gördükleri işe göre dört ana grupta tanımlar. Aynı plak, uygulama biçimine göre farklı bir işlev görebilir.
- Koruma (nötralizasyon): Kırığı geçen bir kompresyon (lag) vidasını bükme ve rotasyon kuvvetlerine karşı korur.
- Kompresyon: Kırık hattında kompresyon oluşturarak mutlak stabilite sağlar.
- Köprüleme: Parçalı kırıklarda ana parçaları uzunluk, dizilim ve rotasyon doğru olacak şekilde tespit eder. Kırık bölgesine dokunulmaz, rölatif stabilite elde edilir.
- Destek (buttress): Metafizer yarık ve makaslama kırıklarında parçanın kaymasını önler.
Kilitli plak ile konvansiyonel plak farkı
Konvansiyonel plakta stabilite, vidanın plağı kemiğe bastırmasıyla oluşan sürtünmeden gelir. Bu nedenle plağın kemiğe iyi şekillendirilmesi gerekir ve plak altındaki periost basınç altında kalır.
Kilitli plakta vida başı plağa kilitlendiği için vida ile plak arasında açı değişmez. AO Surgery Reference bu yapının getirdiği başlıca özellikleri şöyle sıralar:
- Plağın kemiğe tam uyacak şekilde bükülmesi gerekmez.
- Plak kemiğe bastırılmadığı için periost dolaşımı korunur.
- Osteoporotik kemikte vidanın sıyrılma riski azalır ve tespit daha stabil olur.
- Redüksiyon sağlandıktan sonra vida sıkılırken kırık parçaları yer değiştirmez.
- Tek korteksli (unikortikal) vida kullanılabilir.
Kilitli vidanın bir sınırı da vardır: kilitli vida ile kırık hattında kompresyon yapılamaz. Kompresyon gerekiyorsa önce konvansiyonel vida veya lag vidası kullanılır, ardından kilitli vidalara geçilir.
Kombi delikli plaklar
Birçok modern plakta delikler kombi yapıdadır. Deliğin bir bölümü kilitli vidayı, diğer bölümü konvansiyonel vidayı kabul eder. Böylece cerrah aynı plakta kompresyon ve açısal stabiliteyi birlikte kullanabilir. Bazı sistemler de vidanın belirli bir açı aralığında kilitlenmesine izin veren değişken açılı kilitleme sunar.
Vida tipleri
| Vida tipi | Özelliği | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Kortikal vida | Sık ve sığ yiv | Diyafiz, plak tespiti |
| Spongioz vida | Geniş ve derin yiv | Metafiz ve epifiz kemiği |
| Kilitli vida | Başında plağa kilitlenen yiv | Kilitli plak delikleri |
| Kanüllü vida | Ortası delik, kılavuz tel üzerinden ilerler | Kalça boynu, malleol, küçük parça tespiti |
Vida boyutları sistemlere göre gruplanır. Küçük fragman sistemlerinde 3,5 mm, büyük fragman sistemlerinde 4,5 mm kortikal vida standarttır. El ve ayak gibi küçük kemikler için mini fragman sistemleri kullanılır.
Anatomik plaklar
Anatomik plaklar, belirli bir kemik bölgesinin şekline göre önceden şekillendirilir. Sağ ve sol taraf için ayrı üretilirler. Sık kullanılan örnekler:
- Distal radius volar plağı
- Proksimal ve distal tibia plakları
- Proksimal humerus plağı
- Klavikula plağı
- Pelvis ve asetabulum rekonstrüksiyon plakları
Düz plaklar (dar ve geniş kompresyon plakları, rekonstrüksiyon plakları, T ve L plaklar) ise farklı bölgelerde şekillendirilerek kullanılabilir.
Malzeme: titanyum ve paslanmaz çelik
Travma implantları genellikle titanyum alaşımından veya implant kalitesinde paslanmaz çelikten üretilir. Titanyum alaşımının elastikiyet modülü kemiğe paslanmaz çelikten daha yakındır. Paslanmaz çelik ise daha kolay şekillendirilir. Malzeme seçimi sisteme ve cerrahın tercihine bağlıdır. Aynı yapıda farklı metallerin birlikte kullanılmaması, üreticilerin genel önerisidir.
Set hazırlığı ve satın alma
Plak ve vida sistemleri, uygulama aletleriyle birlikte setler hâlinde gelir. Ameliyat öncesinde şu bilgilerin netleşmesi hazırlığı kolaylaştırır:
- Kırık bölgesi ve taraf (sağ, sol)
- Plak tipi, delik sayısı ve uzunluğu
- Gerekli vida çapları ve uzunluk aralığı
- Kilitli ve konvansiyonel vida ihtiyacı
Plak ile vidanın aynı sistemden olması gerekir. Kilitli vida yalnızca kendi sistemindeki plak deliğine uygundur. Farklı üreticilerin plak ve vidaları birlikte kullanılmaz.
Sık sorulan sorular
Kilitli plak nedir?
Kilitli plak, vida başlarının plaktaki yivli deliklere kilitlendiği bir tespit plağıdır. Plak ile vidalar sabit açılı bir yapı oluşturur. Plağın kemiğe bastırılması gerekmediği için periost dolaşımı daha az etkilenir.
Kilitli plak hangi durumlarda tercih edilir?
AO kaynaklarına göre kilitli vidalar özellikle osteoporotik kemikte vida sıyrılmasına karşı daha stabil tespit sağlar. Metafizer ve eklem çevresi kırıklarda da sık kullanılır. Karar kırık tipine ve kemik kalitesine göre cerrah tarafından verilir.
Kilitli vida ile kompresyon yapılabilir mi?
Hayır. Kilitli vida plağa kilitlendiği için kırık parçalarını plağa ya da birbirine doğru çekmez. Kompresyon için konvansiyonel vida veya lag vidası kullanılır.
Kaynak: AO Foundation, AO Surgery Reference, “Basic principles of plating” (surgeryreference.aofoundation.org).
Sayar Medikal, IMD ve Deva Tıbbi Malzemeler’in travma plak ve vida sistemlerini Adana ve çevre illerdeki hastanelere sunar. Ürün grupları için ortopedi ürünleri sayfasına bakabilir, teklif ve set talebi için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ürün seçimi ve kullanımı cerrahın değerlendirmesine bağlıdır.
